Site

https://sites.google.com/site/logopaignio4/

Σενάριο διδασκαλίας του /S/

Θέμα: Προβλήματα άρθρωσης για παιδιά ηλικίας 5 – 6,5

Τάξη: Νήπιο - Β’ δημοτικού

Γνωστικό αντικείμενο: Άρθρωση

Κεντρική ιδέα:
Διαταραχές της άρθρωσης (ή της φώνησης/δυσλαλίες):Πρόκειται για διαταραχές στην προφορά ορισμένων φωνημάτων, που είτε απουσιάζουν, είτε αντικαθίστανται από παραπλήσια φωνήματα, είτε απλώς εμφανίζονται αλλοιωμένα. Μια από τις διαταραχές της άρθρωσης είναι ο σιγματισμός. Σιγματισμός ονομάζεται ο ελλιπής σχηματισμός του /s/ . Μερικοί επιστήμονες αναφέρονται με τον ίδιο ορισμό όχι μόνο στο /s/, αλλά και σε όλα τα συριστικά.
Οι γλωσσικές διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν δυσκολίες στην φωνολογική ενημερότητα, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε δυσκολίες γραφής και ανάγνωσης.
Οι διαταραχές λόγου δεν πρέπει να παραβλέπονται, αφού ο λόγος είναι το βασικότερο μέσο επικοινωνίας και κοινωνικής ανάπτυξης.

ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διδακτικοί στόχοι:
Να αποκτήσουν την ικανότητα οι μαθητές να αρθρώνουν καθαρά όλους τους συριστικούς ήχους στην αυθόρμητη ομιλία
Να μπορούν οι μαθητές να αναγνωρίζουν τους συριστικούς ήχους σε οποιαδήποτε φωνημικά περιβάλλοντα
Να είναι σε θέση να διακρίνουν τους συριστικούς ήχους μεταξύ τους
Να μπορούν να αναγνωρίζουν την γραφημική μορφή τους σε λέξεις και προτάσεις.

Παιδαγωγικοί στόχοι:
Να τονώσουν το αίσθημα της αυτενέργειας και της δημιουργικής φαντασίας στην εξατομικευμένη διδασκαλία
Να ενισχύσουν το αίσθημα της αυτοπεποίθησης και να χτίσουν την αυτοεκτίμησή τους
Να καλλιεργήσουν τη συνεργασία τόσο με τους ενήλικες, όσο και τους συμμαθητές τους

ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΜΕΣΑ – ΥΛΙΚΑ ΜΑΘΗΣΗΣ:
Θα χρησιμοποιηθούν:
Ηλεκτρονικός υπολογιστής- λογισμικό « Μαθαίνω τη φωνούλα /σ/»
Φύλλο εργασίας σε μορφή doc
Καλαμάκι, γλωσσοπίεστρο
Καθρέφτης
Πλαστελίνη

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ:
Εξατομικευμένη ή δυαδική διδασκαλία σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα

ΜΟΡΦΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ:
Μαθητοκεντρική – βιωματική με χρήση Τ.Π.Ε

ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ:
Η εκτιμώμενη διάρκεια είναι 2 διδακτικές ώρες ανά εβδομάδα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ
•Ασκήσεις σωστής άρθρωσης του / s /
•Ακουστική διάκριση
•Εντοπισμός φωνήματος
•Παραγωγή λέξεων με οπτική ενίσχυση
•Δημιουργία προτάσεων
•Σειροθέτηση
•Γραφημική αναπαράσταση των συριστικών ήχων

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ

1η ΦΑΣΗ: Ασκήσεις σωστής άρθρωσης του / s /
Περιγραφή της 1ης φάσης
Ο θεραπευτής μαζί με το παιδί κάθονται απέναντι από τον καθρέφτη και με τη βοήθεια του γλωσσοπίεστρου το παιδί προσπαθεί να μιμηθεί τις ασκήσεις που κάνει ο θεραπευτής με τη γλώσσα.
Αφού το παιδί καταφέρει να αρθρώσει σωστά το φώνημα / s / ο θεραπευτής ζητάει να επαναλάβει συλλαβές με το συγκεκριμένο ήχο.

2η ΦΑΣΗ: Ακουστική διάκριση
Περιγραφή της 2ης φάσης
Ο θεραπευτής και το παιδί κάθονται μπροστά από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, όπου βρίσκεται εγκατεστημένο το λογισμικό. Ο θεραπευτής επιλέγει το εικονίδιο από το μενού επιλογών του λογισμικού «Βάλε τις εικόνες στο καλαθάκι με το σωστό ήχο ». Τότε εμφανίζονται στην αριστερή πλευρά της οθόνης του υπολογιστή δυο εικόνες. Το παιδί καλείται να βάλει το ποντίκι πάνω στην εικόνα, ώστε να ακούσει τη λέξη. Αφού ακούσει και τις δύο λέξεις που αντιστοιχούν στις εικόνες, θα πρέπει να κάνει αριστερό κλικ με το ποντίκι στην κάθε εικόνα και χωρίς να το αφήσει να το σύρει στο καλαθάκι με τον ήχο που άκουσε, το οποίο βρίσκεται στη δεξιά πλευρά της οθόνης.
Σε περίπτωση που το παιδί επιλέξει την λάθος εικόνα, ο θεραπευτής δεν θα διακόψει τη διαδικασία. Αυτό συμβαίνει γιατί το λογισμικό είναι ρυθμισμένο να βγάλει ένα τελικό σκορ, το οποίο θα εμφανίσει την επίδοση του παιδιού για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

3η ΦΑΣΗ: Εντοπισμός φωνήματος
Περιγραφή της 3ης φάσης
Ο θεραπευτής γυρίζει στο μενού επιλογών του λογισμικού και επιλέγει το εικονίδιο « ποια λέξη έχει τη φωνούλα /σ/». Τότε εμφανίζονται στην οθόνη του υπολογιστή τρεις εικόνες. Το παιδί καλείται να βάλει το ποντίκι πάνω στην εικόνα, ώστε να ακούσει τη λέξη. Αφού ακούει την κάθε λέξη, θα πρέπει να κάνει αριστερό κλικ με το ποντίκι στα κουμπιά σωστό ή λάθος, ανάλογα αν η εικόνα περιέχει το / s /.
Σε περίπτωση που το παιδί επιλέξει την λάθος εικόνα, ο θεραπευτής δεν θα διακόψει τη διαδικασία. Αυτό συμβαίνει γιατί το λογισμικό είναι ρυθμισμένο να βγάλει ένα τελικό σκορ, το οποίο θα εμφανίσει την επίδοση του παιδιού για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.


4η ΦΑΣΗ: Παραγωγή λέξεων με οπτική ενίσχυση
Περιγραφή της 4ης φάσης
Ο θεραπευτής γυρίζει στο μενού επιλογών του λογισμικού και επιλέγει το εικονίδιο « παραγωγή λέξεων με οπτική ενίσχυση». Στην οθόνη του υπολογιστή εμφανίζεται μια εικόνα που απεικονίζει μια λέξη με / s / , κάτω από την οποία βρίσκεται ένα βελάκι ως ένδειξη για το «επόμενο». Το παιδί καλείται να εκφέρει τη λέξη που απεικονίζεται με τη σωστή παραγωγή του φωνήματος.
Σε περίπτωση που το παιδί παράγει λανθασμένα τον ήχο της λέξης, ο θεραπευτής διακόπτει τη διαδικασία και βοηθάει το παιδί να την εκφέρει σωστά μέσω επανάληψης και μίμησης της συγκεκριμένης λέξης.
Σε περίπτωση που το παιδί παράγει σωστά τον ήχο, συνεχίζει στο επόμενο κάνοντας αριστερό κλικ με το ποντίκι πάνω στο βελάκι.

5η ΦΑΣΗ: Δημιουργία προτάσεων
Περιγραφή της 5ης φάσης
Ο θεραπευτής γυρίζει στο μενού επιλογών του λογισμικού και επιλέγει το εικονίδιο « δημιουργία προτάσεων». Στην οθόνη του υπολογιστή εμφανίζονται δυο ή τρείς εικόνες κάτω από τις οποίες βρίσκεται ένα βελάκι ως ένδειξη για το «επόμενο». Το παιδί καλείται να δει τις εικόνες και να σχηματίσει απλές προτάσεις χρησιμοποιώντας τις λέξεις των εικόνων.
Σε περίπτωση που το παιδί δημιουργήσει σωστά την πρόταση, συνεχίζει στο επόμενο κάνοντας αριστερό κλικ με το ποντίκι πάνω στο βελάκι.
Σε περίπτωση που το παιδί παράγει λανθασμένα την πρόταση, ο θεραπευτής διακόπτει τη διαδικασία και βοηθάει το παιδί να δημιουργήσει μια πρόταση δίνοντας του ένα παράδειγμα.

6η ΦΑΣΗ: Σειροθέτηση
Περιγραφή της 6ης φάσης
Ο θεραπευτής γυρίζει στο μενού επιλογών του λογισμικού και επιλέγει το εικονίδιο «βάλε τις εικόνες στη σωστή σειρά και πες την ιστοριούλα». Στη οθόνη του υπολογιστή εμφανίζονται τέσσερις μπερδεμένες εικόνες που συνθέτουν μια ιστορία. Κάτω από τις εικόνες υπάρχουν τέσσερα άδεια κουτάκια, όπου το παιδί καλείται να τοποθετήσει σε αυτά με σωστή χρονική σειρά τις εικόνες. Το παιδί σέρνει με το ποντίκι την κάθε εικόνα στο αντίστοιχο κουτάκι.
Σε περίπτωση που το παιδί δεν καταφέρει να συνθέσει σωστά την ιστορία, τότε η εικόνα δεν μπαίνει στο κουτάκι. Το παιδί πρέπει να τοποθετήσει από την αρχή τις εικόνες στα αντίστοιχα κουτάκια.
Όταν το παιδί τοποθετήσει την ιστορία στη σωστή σειρά, αρχίζει να διηγείται την ιστορία σύμφωνα με τις εικόνες

7η ΦΑΣΗ: Γραφημική αναπαράσταση των συριστικών ήχων
Περιγραφή της 7ης φάσης
Ο θεραπευτής παρουσιάζει στο παιδί ένα φύλλο εργασίας, τύπου doc.. Στο καθένα από αυτά απεικονίζεται η γραφημική αναπαράσταση του κεφαλαίου, πεζού και τελικού σίγμα( Σ, σ, ς). Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως το μέγεθος της γραμματοσειράς είναι αρκετά μεγάλο, ώστε να καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του φύλλου εργασίας. Ακόμη, μαζί με το φύλλο δίνεται στο παιδί και μια πλαστελίνη.
Ο θεραπευτής ζητά από το παιδί να προσαρμόσει την πλαστελίνη πάνω στο εκάστοτε γράμμα(κεφαλαίο- πεζό- τελικό). Μ’ αυτόν τον τρόπο, το παιδί θα σχηματίσει το ζητούμενο γράφημα του σίγμα.
Σε περίπτωση που το παιδί δεν καταφέρει τη συγκεκριμένη δραστηριότητα, ο θεραπευτής το βοηθά μέσω της μίμησης. Αναλυτικότερα, ο θεραπευτής εκτελεί τη δραστηριότητα και το παιδί καλείται να κάνει το ίδιο ταυτόχρονα.
Σε περίπτωση που το παιδί δεν ανταποκριθεί ούτε μέσω της μίμησης, ο θεραπευτής θα πρέπει να το καθοδηγήσει με τα χέρια του.

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ
Το σενάριο αυτό θα μπορούσε να λάβει μια πιο ολοκληρωμένη μορφή. Αυτό είναι δυνατό να επιτευχθεί με την προσθήκη ασκήσεων εκμάθησης και διάκρισης όλων των συριστικών ήχων και φθόγγων, όπως των /ts/, /z/, /ps/ κ.λ.π. Τέλος, με την ενσωμάτωση δραστηριοτήτων που θα έχουν στόχο την ομαδική αλληλεπίδραση, το σενάριο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε ολιγομελείς τάξεις.


ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
Το λογισμικό αξιολογήθηκε σε είκοσι μαθητές, από τους οποίους οι εφτά είναι μαθητές νηπίου και οι δεκατρείς μαθητές πρώτης δημοτικού. Η αξιολόγηση της εργασίας των μαθητών έγινε από τον θεραπευτή με προφορική συνέντευξη. Οι μαθητές αυτοί αξιολογήθηκαν ως προς:
-την έκφραση των συναισθημάτων τους (ικανοποίησης, δυσκολίας, διασκέδασης, κλπ) κατά τη διάρκεια του σεναρίου
- την μάθηση και
-την επιτυχία των σκοπών και των στόχων.
Όσον αφορά την ανταπόκριση που είχε το λογισμικό στα παιδιά έγιναν οι εξής ερωτήσεις: Πώς σου φάνηκαν οι εργασίες; Ήταν δύσκολο ή εύκολο; Τι σου άρεσε περισσότερο; Ένιωσες ότι κουράστηκες;
Αυτό που παρατηρήθηκε ήταν ότι στους μαθητές νηπίου άρεσε ιδιαίτερα ο παιγνιώδης χαρακτήρας του λογισμικού, αλλά δυσκολεύτηκαν αρχικά, καθώς δεν ήταν εξοικειωμένοι με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Άργησαν να επιτελέσουν τις εντολές, παρ’ όλα αυτά όμως ανταποκρίθηκαν με επιτυχία. Αντίθετα, τα παιδιά της πρώτης δημοτικού έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο λογισμικό. Οι δραστηριότητες τους φάνηκαν διασκεδαστικές και δεν έδειξαν να δυσκολεύτηκαν ή να κουράστηκαν σε κάποιες από αυτές.
Όσον αφορά τώρα στη μάθηση και στην επίτευξη των στόχων, οι μαθητές αξιολογήθηκαν τόσο στην ικανότητα να αρθρώνουν σωστά το φώνημα / s /, όσο και στον εντοπισμό και στην ακουστική του διάκριση. Επιπλέον, εξετάστηκε και η αυτοματοποίηση του ήχου αυτού μέσω της αφήγησης. Ακόμη, αξιολογήθηκε και η επίτευξη του τελικού στόχου του λογισμικού, όπου δεν είναι άλλος από τη σωστή χρήση του φωνήματος / s / σε όλα τα φωνημικά περιβάλλοντα και σε όλες τις καθημερινές δραστηριότητες.
Συνοψίζοντας, και στις δύο ομάδες μαθητών τα αποτελέσματα ήταν επιτυχή. Οι μαθητές ανταποκρίθηκαν καλά σε όσα τους ζητήθηκαν, παρ΄όλο που δεν έχουν μεγάλη εμπειρία στη χρήση των υπολογιστών και οι στόχοι της διδασκαλίας του ήχου / s / επιτεύχθηκαν σε μεγάλο βαθμό.